2016: entramos no último ano de proxecto.

Trala última sementeira realizada en decembro de 2014 e a piques de rematar este ano 2015 o número de exemplares de Dicksonia antarctica obtidos a partir de esporas no microviveiro de ANABAM supera xa o centenar de esporófitos. Non todos conseguirán sair adiante pero con eles agardamos chegar aos 30 exemplares finais que nos marcamos ao comezo do proxecto.

dicksonia antarctica anabam noe ferreira 2Exemplar de Dicksonia antarctica obtido a partir de esporas sementadas en decembro de 2012. En tres anos o fento non supera os 10 cm de tamaño das súas frondes, evidenciando o lento desenvolvemento desta especie.

dicksonia antarctica anabam noe ferreira

Os fentos da imaxe foron sementados en decembro de 2013, en dous anos apenas levantan uns centímetros do substrato.

dicksonia antarctica anabam noe ferreira 3

Centos de gametófitos e esporófitos mixtúranse  na última xeración de fentos obtidos a partir de esporas sementadas fai agora un ano, en decembro de 2014.

 

NOVOS EXEMPLARES DE Dicksonia antarctica

Dende o ano 2011 vimos traballando en obter novos exemplares de Dicksonia antárctica, hoxe tras máis de tres anos de iniciados os traballos de sementeira no microviveiro de ANABAM, confirmamos a obtención dos primeiros exemplares que acompañarán aos catro superviventes da especie no Regato Vilar. Durante os últimos anos os esforzos encamiñados a obtención de novos esporófitos foron en balde pero, das esporas sementadas en decembro de 2014 xermolan hoxe centos de pequenos gametófitos cos que agardamos obter a trintena de exemplares que nos propuxemos cando iniciamos as tarefas de reprodución.

Dicksonia antarctica IMGP4711

Exemplares de Dicksonia antarctica obtidos tras tres anos dende a sementeira de esporas do inverno de 2011-12.

Dicksonia antarctica

Novos gametófitos de Dicksonia antarctica das esporas sementadas no pasado inverno 2014-15.

RECOLLIDA E SEMENTEIRA DE ESPORAS 2014

Por cuarto ano consecutivo pomos en marcha a recollida de esporas de Dicksonia antarctica coas que obter novos exemplares da especie cos que recuperar a poboación do regato Vilar.

Cada ano efectuamos a recollida das esporas no mes de decembro. Os bos resultados obtidos coas recollidas neste no ano 2011 indícanos que neste momento as esporas están en estado óptimo para a súa recollida e sementeira.

IMGP0541Soros de Dicksonia antarctica listos para recoller as esporas que conteñen. Fotografía: Noé Ferreira-Rodríguez (ANABAM).

No envés das frondes se amosan no mes de decembro os soros maduros que conteñen as esporas. O procedemento levado a cabo é sinxelo, efectuamos a recollida de dúas pinnas de diferentes exemplares que introducimos no interior dunha folla de periódico que deixamos durante 15 días nun lugar seco.

IMGP0578

Pinnas recollidas e preparadas para o seu transporte. Fotografía: Noé Ferreira-Rodríguez (ANABAM).

A medida que as pinnas secan os soros se abren liberando as esporas que serán sementadas. A sementeira efectuase sobre un substrato obtido a partir da mestura de terra do propio regato e turba ao 50% cada unha. Previamente, tanto os substratos empregados como a propia bandexa son esterilizados no microondas durante uns minutos a fin de eliminar os fungos que poidan estragar as esporas.

[000663]

Esporas de Dicksonia antarctica sementadas. Fotografía: Noé Ferreira-Rodríguez (ANABAM).

Humedecemos ben o substrato e cando as esporas están sementadas, a bandexa tapada o máis herméticamente posible, lévase ata un lugar sen incidencia directa do sol, mantemos  unha temperatura que ronde os 20ºC e facemos un seguimento semanal pulverizando auga cando detectamos perda de humidade.

DEZ ANOS NO REGATO VILAR (2005 – 2014)

Os fentos arbóreos da especie Dicksonia antarctica centran parte dos esforzos de ANABAM dende o ano 2002 cando foron descubertos no Regato Vilar.1

No ano 2005 unha ducia de exemplares de Dicksonia antactica entre medio e tres metros podían atoparse nas ribeiras do Vilar. Xunto a eles se atopaban ata vinte pequenos esporófitos.

2

No verán de 2006 unha vaga de lumes arrasou parte dos montes da comarca incidindo especialmente sobre o Concello de Oia. Os Regato Vilar e as frondes dos fentos quedan reducidos a cinzas.

5No outono do mesmo ano 2006 as ladeiras sen vexetación non son capaces de absorber as intensas chuvias. As riadas que provocan levan por diante parte da poboación que queda reducida a sete exemplares.

?????????????????????????Pouco a pouco o regato e os fentos recuperan parte do esplendor perdido. A principal ameaza para os fentos é a seca que sufre o regato no verán e a falla de cobertura vexetal que os protexa do sol mantendo a humidade no ambiente.

6No ano 2011 novas riadas reducen a poboación a tan só catro exemplares, sendo preciso transplantar un dos mesmos parcialmente arrincado pola auga.

7As tarefas de control e protección dos fentos se intensifican tratando de salvagardar esta xoia botánica na comarca.

8No verán de 2013 o regato volve a levar un pequeno fío de auga por primeira vez dende o ano 2006.

IMGP0551Neste outono de 2014 o réxime hídrico segue sen estabilizarse e as chuvias seguen modificando a canle do regato.

DOUS ANOS SEN RESULTADOS POSITIVOS COA Dicksonia antarctica

IMG_0502

Fento número 4 transplantado tras ser arrincado do leito polas riadas do ano 2011. Forografía: Noé Ferreira-Rodríguez (ANABAM)

O fentos arbóreos mantéñense en perfectas condicións no Regato Vilar, a recuperación da cuberta vexetal permitiu que durante estes dous últimos anos a canle conservara durante o verán un caudal mínimo que afastara desta especie a pantasma da seca das catro plantas que sobreviven no regato.

IMG_0519

Regato Vilar (Oia) a comezos de verán de 2014 con pequenas charcas mantidas polo caudal que pouco a pouco recupera o regato. Forografía: Noé Ferreira-Rodríguez (ANABAM)

Así mesmo, os exemplares que obtivemos no microviveiro se adaptaron perfectamente ao exterior e continúan o seu desenvolvemento á espera de ser transplantados a canle do Vilar no momento que consideremos que o seu porte pode asegurar a supervivencia dos plantóns.

O número de exemplares obtidos ata o momento a partir de esporas mantense en 12 esporófitos cuxas esporas foron sementadas en decembro de 2011. Durante os anos 2013 e 2014 non foi posible obter novos exemplares. No 2012-2013 un erro no mantemento das condicións ambientais fixo que os pequenos protalos (gametófitos) secaran ao pouco tempo de comezar a gromar. No ano 2013-2014 ensaiamos novos métodos e substratos sen éxito na obtención de novos exemplares de Dicksonia. A partir da experiencia que imos acumulando na reprodución en mantemento desta especie durante estes anos nesta nova tempada 2014-2015 retomaremos a aplicación das primeiras condicións recreadas en 2011 para, en certo modo, asegurar a obtención de novos exemplares que nos permitan chegar aos 30 individuos de Dicksonia establecidos ao comezo do Plan de Recuperación da especie no Baixo Miño.

DSC02216

Esporófito de Dicksonia antarctica obtido por esporas no microviveiro de ANABAM.Forografía: Noé Ferreira-Rodríguez (ANABAM)

Coa obtención de exemplares a partir de acodos sobre os fentos existentes no Regato Vilar os resultados obtidos non foron máis satisfactorios que no caso das esporas. O primeiro e exitoso intento o realizamos no ano 2012 cando obtivemos catro exemplares dun porte considerable que poderían ter sido transplantados directamente no regato de non ser polo retraso na recollida dos mesmos e a chegada de altas temperaturas, que unha vez máis, provocou a seca dos plantóns. Cos novos acodos aplicados en primavera de 2013 e 2014 non obtivemos resultados, pero neste caso debeuse a unha modificación do protocolo seguido  nun intento por mellorar a súa efectividade. Novamente retomaremos a aplicación das medidas orixinais par nesta tempada 2014-2015 acadar o número de exemplares propostos no plan de recuperación.

DSC02221

DSC02222

Dous esporófitos de Dicksonia antarctica presentes no meicroviveiro de ANABAM en setembro de 2014. Forografía: Noé Ferreira-Rodríguez (ANABAM)

Esporófitos de Dicksonia antarctica

Os fentos como a Dicksonia antarctica alternan dúas fases no seu ciclo de vida, unha produtora de gametos: o gametófito ou protalo e outra produtora de esporas: o esporófito.

Polo xeral o esporófito é unha estrutura perenne na que se poden diferenciar como estructuras máis evidentes :

– o  estipe, rizoma erecto formado por materia morta que da lugar a un tronco que no caso de Dicksonia antarctica pode alcanzar varios metros de altura (entre 3 e 4 metros os exemplares xa desaparecidos en Oia);

– as frondes que poden superar os 5 metros pero que no caso dos exemplares presentes actualmente no regato Vilar apenas superan 1 metro polo escaso porte dos mesmos.

dicksonia antarctica

Esporófito xa desaparecido de Dicksonia antarctica anterior á vaga de lumes do ano 2006 onde se poden apreciar as frondes e o estipe de máis de dous metros de altura.

En primavera groman as novas frondes, alternando capas de frondes fértiles (produtoras de esporas) e estériles. No envés das frondes fértiles do esporófito poden apreciarse xa a comezos de outono os soros, que son agrupacións de esporanxios, os corpos produtores de esporas. As esporas están maduras a finais de ano, no mes de decembro, momento que é aproveitado para a súa recolección para obter os novos exemplares de Dicksonia antarctica.

2

Pinna dunha fronde fértil de Dicksonia antarctica fotografada en setembro no regato Vilar onde se poden apreciar os soros aínda verdes e sen desenvolver completamente.

 3

Soros maduros de Dicksonia antarctia a finais de ano no regato Vilar de Oia.

O crecemento do esporófito a partir da reprodución sexual (esporas) é moi lento e non non foi ata o terceiro ano de cultivo cando conseguimos obter exemplares coas primeiras frondes ben desenvolvidas baixo condicións controladas de humidade e temperatura.

5

Primeiro esporófito de Dicksonia antarctica obtido a partir de esporas no ano 2012 ao abeiro do Plan de recuperación da especie que ANABAM desenvolve no Baixo Miño.

 4

O mesmo esporófito de Dicksonia antarctica que na fotografía anterior no ano 2014, próximo xa a acadar o tamaño adecuado para ser transplantado no medio natural.

 

Gametófitos de Dicksonia antarctica

De xeito natural, unha vez maduras, as esporas son dispersadas polo vento xerminando e orixinando o gametófito (ou protalo) cando caen nunha localización axeitada. Nos traballos desenvolvidos durante as tarefas de reprodución da especie, as esporas conservaron a viabilidade ate tres anos despois de ser sementadas nos microinvernadoiros, orixinando ano tras ano novos gametófitos que unha vez fecundados darán lugar aos esporófitos, plantas adultas que pasarán a formar parte da poboación de Dicksonia antarctica do regato Vilar.

gametofito 1.jpg

Gametófitos de Dicksonia antarctica obtidos a partir de esporas sementadas en decembro de 2011

Os gametófitos de Dicksonia antarctica teñen unha morfoloxía  acorazonada formada por unha soa capa de células a través da que, xunto cos rizoides,  absorben a auga. Esta primeira fase do ciclo de vida dos fentos será a encargada de formar nos anteridios os anterozoides (gametos masculinos flaxelados)  que atraídos por quimiotaxis se dirixirán aos arquegonios productores dos gametos femininos nun proceso dependente da auga para favorecer o desprazamento dos espermatozoides.

gametofito 2.jpg

Cultivo de Dicksonia antarctica e aparición dos primeiros gametófitos no ano 2013 no Plan de Recuperación dos fentos arbóreos

RECUPERACIÓN DUNHA POBOACIÓN SILVESTRE DO FENTO ARBÓREO DICKSONIA ANTARCTICA NO SUR DE PONTEVEDRA (GALICIA)

dicksonia_planPLAN_ DE_ RECUPERACIÓN_DO_FENTO_ARBOREO_DICKSONIA_ANTARCTICA_NO_BAIXO_MIÑO_NOE_FERREIRA_ANABAM

CONSULTA ISSUU: http://issuu.com/anabam/docs/plan_de_recuperaci_n_do_fento_arb_reo__dicksonia_a