HISTORIA EN PEDRA

A historia natural e cultural da comarca e do Concello de Oia en particular están escritas en pedra. Dende os gravados rupestres, mámoas, puxeiros, muiños ou o foxo do lobo da Groba ata o propio mosteiro cisterciense.

[000522]

Gravado rupestre da Laxe da Auga dos Cebros. Fotografía: Manuel Angel Pombal (ANABAM).

Os gravados rupestres de Figueiredo ou Laxe da Auga dos Cebros na canle do Regato Vilar representan o contacto cultural entre os pobos do Mediterráneo e do Atlántico a través da representación de figuras animais e dunha embarcación de orixe ou influenza mediterránea.

IMG_0148

A Boca da Groba onde se atopa o Foxo do lobo Pedriño e os Puxeiros (imaxe). Fotografía: Noé Ferreira-Rodríguez (ANABAM)

O Foxo Pedriño na Boca da Groba de orixe medieval é un de tantos foxos do lobo espallados por Galicia pero o único representante nesta serra e cuxos restos se conservaron ata os nosos días.

mosteiro-de-oia-noe-ferreira-anabam

Mosteiro cisterciense de Oia. Fotografía: Noé Ferreira-Rodríguez (ANABAM).

O Mosteiro da Orde do Císter que estivo activo dende o Século XII ata a desamortización de Mendizábal en 1835 foi declarado Ben de Interese Cultural en 1931 e é o único da orde á beira do Atlántico o que lle conferiu o seu carácter defensivo da liña costeira.

Advertisements

RUTA MÁXICA DE OIA

O percorrido está en torno aos 20 km e transcorre entre os 100 e os 300 m sobre o nivel do mar. Sinalizado nas dúas direccións pero recoméndase facelo de sur a norte pasando ao pouco do seu comezo polo Regato Vilar onde podemos atopar aos fentos arbóreos de Oia. Nivel de dificultade baixo.

Premer na imaxe para acceder ao tríptico da ruta ou visitar http://www.anabam.org/RUTA%20MAXICA.html#rutmaxic para outros idiomas.

ruta maxica oia senderismo

CONCELLO DE OIA (PONTEVEDRA)

O Concello de Oia forma xunto aos Concellos de A Guarda, O Rosal, Tomiño e Tui a Comarca do Baixo Miño no suroeste de Galicia.

Con 18 km de costa e unha superficie de 84 km2 o Concello está dividido en seis parroquias: Burgueira, Loureza, Mougás, Santa María de Oia, Pedornes e Viladesuso.

IMG_0387

A baixa densidade de poboación caracteriza ao Concello cunha media de 35 habitantes por quilómetro cadrado.

A Serra da Groba marca a orografía do Concello e protexe á Comarca das inclemencia meteorolóxicas con cumios roldan os 600 m de altitude, a cota máxima a atopamos no alto da Groba a 652 m.

O clima oceánico marca as pautas anuais da rexión e caracteriazan a súa vexetación con temperaturas suaves (media de 12ºC, máximas de 30ºC e mínimas de 1ºC) e chuvias abundantes (en torno aso 2000 mm anuais).

Os cursos de auga que nacen na Groba e rematan no Atlántico caracterízanse por o seu curto curso e a elevada pendiente.

A Groba (Viladesuso, Oia)Os humidais de montaña aseguran un suministro constante de auga aos cursos de auga do Concello.

Botanicamente destacan os regatos Lavandeira e Vilar por posuír poboacións de fentos únicas como o caso da especie Dicksonia antarctica no Vilar ou ameazadas como a Woodwardia radicans no Lavandeira.

DSC00208O gando en réxime de semiliberdade é unha actividade ligada ao Concello e a toda a Serra da Groba dende hai séculos.

Máis información de interese sobre o Concello e os seus atractivos naturais:

SOBREIRAL DO FARO

http://www.anabam.org/SOBREIRAL%20DE%20FARO.html

RUTA DE SENDERISMO: RUTA MÁXICA DE OIA (TRÍPTICO GALEGO-CASTELÁN)

http://www.anabam.org/TRIPTICO%20RUTA%20MAXICA%20OIA%20Galego_Castelan.pdf

Máis información sobre a ruta e para acceder ao tríptico en máis idiomas visitar:

http://www.anabam.org/RUTA%20MAXICA.html

DEZ ANOS NO REGATO VILAR (2005 – 2014)

Os fentos arbóreos da especie Dicksonia antarctica centran parte dos esforzos de ANABAM dende o ano 2002 cando foron descubertos no Regato Vilar.1

No ano 2005 unha ducia de exemplares de Dicksonia antactica entre medio e tres metros podían atoparse nas ribeiras do Vilar. Xunto a eles se atopaban ata vinte pequenos esporófitos.

2

No verán de 2006 unha vaga de lumes arrasou parte dos montes da comarca incidindo especialmente sobre o Concello de Oia. Os Regato Vilar e as frondes dos fentos quedan reducidos a cinzas.

5No outono do mesmo ano 2006 as ladeiras sen vexetación non son capaces de absorber as intensas chuvias. As riadas que provocan levan por diante parte da poboación que queda reducida a sete exemplares.

?????????????????????????Pouco a pouco o regato e os fentos recuperan parte do esplendor perdido. A principal ameaza para os fentos é a seca que sufre o regato no verán e a falla de cobertura vexetal que os protexa do sol mantendo a humidade no ambiente.

6No ano 2011 novas riadas reducen a poboación a tan só catro exemplares, sendo preciso transplantar un dos mesmos parcialmente arrincado pola auga.

7As tarefas de control e protección dos fentos se intensifican tratando de salvagardar esta xoia botánica na comarca.

8No verán de 2013 o regato volve a levar un pequeno fío de auga por primeira vez dende o ano 2006.

IMGP0551Neste outono de 2014 o réxime hídrico segue sen estabilizarse e as chuvias seguen modificando a canle do regato.

DOUS ANOS SEN RESULTADOS POSITIVOS COA Dicksonia antarctica

IMG_0502

Fento número 4 transplantado tras ser arrincado do leito polas riadas do ano 2011. Forografía: Noé Ferreira-Rodríguez (ANABAM)

O fentos arbóreos mantéñense en perfectas condicións no Regato Vilar, a recuperación da cuberta vexetal permitiu que durante estes dous últimos anos a canle conservara durante o verán un caudal mínimo que afastara desta especie a pantasma da seca das catro plantas que sobreviven no regato.

IMG_0519

Regato Vilar (Oia) a comezos de verán de 2014 con pequenas charcas mantidas polo caudal que pouco a pouco recupera o regato. Forografía: Noé Ferreira-Rodríguez (ANABAM)

Así mesmo, os exemplares que obtivemos no microviveiro se adaptaron perfectamente ao exterior e continúan o seu desenvolvemento á espera de ser transplantados a canle do Vilar no momento que consideremos que o seu porte pode asegurar a supervivencia dos plantóns.

O número de exemplares obtidos ata o momento a partir de esporas mantense en 12 esporófitos cuxas esporas foron sementadas en decembro de 2011. Durante os anos 2013 e 2014 non foi posible obter novos exemplares. No 2012-2013 un erro no mantemento das condicións ambientais fixo que os pequenos protalos (gametófitos) secaran ao pouco tempo de comezar a gromar. No ano 2013-2014 ensaiamos novos métodos e substratos sen éxito na obtención de novos exemplares de Dicksonia. A partir da experiencia que imos acumulando na reprodución en mantemento desta especie durante estes anos nesta nova tempada 2014-2015 retomaremos a aplicación das primeiras condicións recreadas en 2011 para, en certo modo, asegurar a obtención de novos exemplares que nos permitan chegar aos 30 individuos de Dicksonia establecidos ao comezo do Plan de Recuperación da especie no Baixo Miño.

DSC02216

Esporófito de Dicksonia antarctica obtido por esporas no microviveiro de ANABAM.Forografía: Noé Ferreira-Rodríguez (ANABAM)

Coa obtención de exemplares a partir de acodos sobre os fentos existentes no Regato Vilar os resultados obtidos non foron máis satisfactorios que no caso das esporas. O primeiro e exitoso intento o realizamos no ano 2012 cando obtivemos catro exemplares dun porte considerable que poderían ter sido transplantados directamente no regato de non ser polo retraso na recollida dos mesmos e a chegada de altas temperaturas, que unha vez máis, provocou a seca dos plantóns. Cos novos acodos aplicados en primavera de 2013 e 2014 non obtivemos resultados, pero neste caso debeuse a unha modificación do protocolo seguido  nun intento por mellorar a súa efectividade. Novamente retomaremos a aplicación das medidas orixinais par nesta tempada 2014-2015 acadar o número de exemplares propostos no plan de recuperación.

DSC02221

DSC02222

Dous esporófitos de Dicksonia antarctica presentes no meicroviveiro de ANABAM en setembro de 2014. Forografía: Noé Ferreira-Rodríguez (ANABAM)

Esporófitos de Dicksonia antarctica

Os fentos como a Dicksonia antarctica alternan dúas fases no seu ciclo de vida, unha produtora de gametos: o gametófito ou protalo e outra produtora de esporas: o esporófito.

Polo xeral o esporófito é unha estrutura perenne na que se poden diferenciar como estructuras máis evidentes :

– o  estipe, rizoma erecto formado por materia morta que da lugar a un tronco que no caso de Dicksonia antarctica pode alcanzar varios metros de altura (entre 3 e 4 metros os exemplares xa desaparecidos en Oia);

– as frondes que poden superar os 5 metros pero que no caso dos exemplares presentes actualmente no regato Vilar apenas superan 1 metro polo escaso porte dos mesmos.

dicksonia antarctica

Esporófito xa desaparecido de Dicksonia antarctica anterior á vaga de lumes do ano 2006 onde se poden apreciar as frondes e o estipe de máis de dous metros de altura.

En primavera groman as novas frondes, alternando capas de frondes fértiles (produtoras de esporas) e estériles. No envés das frondes fértiles do esporófito poden apreciarse xa a comezos de outono os soros, que son agrupacións de esporanxios, os corpos produtores de esporas. As esporas están maduras a finais de ano, no mes de decembro, momento que é aproveitado para a súa recolección para obter os novos exemplares de Dicksonia antarctica.

2

Pinna dunha fronde fértil de Dicksonia antarctica fotografada en setembro no regato Vilar onde se poden apreciar os soros aínda verdes e sen desenvolver completamente.

 3

Soros maduros de Dicksonia antarctia a finais de ano no regato Vilar de Oia.

O crecemento do esporófito a partir da reprodución sexual (esporas) é moi lento e non non foi ata o terceiro ano de cultivo cando conseguimos obter exemplares coas primeiras frondes ben desenvolvidas baixo condicións controladas de humidade e temperatura.

5

Primeiro esporófito de Dicksonia antarctica obtido a partir de esporas no ano 2012 ao abeiro do Plan de recuperación da especie que ANABAM desenvolve no Baixo Miño.

 4

O mesmo esporófito de Dicksonia antarctica que na fotografía anterior no ano 2014, próximo xa a acadar o tamaño adecuado para ser transplantado no medio natural.

 

Gametófitos de Dicksonia antarctica

De xeito natural, unha vez maduras, as esporas son dispersadas polo vento xerminando e orixinando o gametófito (ou protalo) cando caen nunha localización axeitada. Nos traballos desenvolvidos durante as tarefas de reprodución da especie, as esporas conservaron a viabilidade ate tres anos despois de ser sementadas nos microinvernadoiros, orixinando ano tras ano novos gametófitos que unha vez fecundados darán lugar aos esporófitos, plantas adultas que pasarán a formar parte da poboación de Dicksonia antarctica do regato Vilar.

gametofito 1.jpg

Gametófitos de Dicksonia antarctica obtidos a partir de esporas sementadas en decembro de 2011

Os gametófitos de Dicksonia antarctica teñen unha morfoloxía  acorazonada formada por unha soa capa de células a través da que, xunto cos rizoides,  absorben a auga. Esta primeira fase do ciclo de vida dos fentos será a encargada de formar nos anteridios os anterozoides (gametos masculinos flaxelados)  que atraídos por quimiotaxis se dirixirán aos arquegonios productores dos gametos femininos nun proceso dependente da auga para favorecer o desprazamento dos espermatozoides.

gametofito 2.jpg

Cultivo de Dicksonia antarctica e aparición dos primeiros gametófitos no ano 2013 no Plan de Recuperación dos fentos arbóreos

DICKSONIA EN SANTIAGO DE COMPOSTELA

Distintas especies do xénero Dicksonia forman parte dos espazos axardinados da capital galega, dende a Alameda da cidade, cuxa historia se remonta ao século XIX, onde poden contabilizarse ata seis exemplares do de Dicksonia cun porte que vai de un a tres metros de altura, ata os xardíns da Praza de Galicia remodelados no 2014, incorporando exemplares de Dicksonia squarrosa á flora das partes axardinadas.

IMG_0320

 Dicksonia sp. na alameda de Santiago de Compostela coa Catedral da cidade ao fondo.

IMG_0321

 Exemplares de Dicksonia squarrosa  na Praza de Galicia de Santiago de Compostela.

IMG_0306

Dicksonia na Rúa Santo Domingo da Calzada nas inmediacións da Praza Roxa en Santiago de Compostela.

O BAIXO MIÑO

 comarca do Baixo Miño abrangue cinco concellos da provincia de Pontevedra ao suroeste de Galicia: Tui, Tomiño, O Rosal, A Guarda e Oia. O territorio que ocupan estes cinco términos municipais abrangue suma unha extensión de 322.4 km2.

250px-Comarca_Baixo_Miño

Localización xeográfica da comarca do Baixo Miño (vermello) na provincia de Pontevedra (verde). Fonte da imaxe: http://en.wikipedia.org/wiki/O_Baixo_Mi%C3%B1o.

SINTRA (LISBOA) ALBERGA UNHA MAGNÍFICA COLECCIÓN DE FENTOS ARBÓREOS

Sintra foi, ao parecer, oprimeiro lugar de Europa onde se plantaron fentos arbóreos procedentes de Australia e Tasmania, segundo aparece na rede, alá polo século XIX, cando se empezaron a poñer de moda estas plantas en certos xardíns señoriais.

 Tivemos a oportunidade de ver algúns destes fentos.  Xa viramos outros tamén de sona, os de Busaco, hai uns anos.

O que observamos en Sintra, foi unha ínfima parte, o tempo non deu para visitar a zona máis espectacular dos fentos, que vai quedar para outra ocasión, pero foi suficiente para que nos dera aínda máis folgos para seguir traballando na protección e conservación dos FENTOS ARBÓREOS de Oia, ou do que queda deles.

Nada máis entrar no Palácio da Pena, xa quedamos abraidados polos primeiros fentos arbóreos e, claro, non podiamos deixar de pensar nos de Oia. Na xardín que aparece na zona central da fotografía, varios fentos arbóreos e, entre os contrafortes do Palácio, tamén poden verse algúns.

Magníficos exemplares de fentos arbóreos no xardín citado anteriormente, á entrada do Palácio. Cando foron descubertos os de Oia, no ano 2002, os maiores exemplares non acadaban a altura destes, pero tiñan, dende o noso punto de vista, un maior valor, xa que se trataban de exemplares silvestres, posiblemente os únicos do continente europeo e, posiblemente, cunha orixe máis vella que os de Sintra, xa que consideramos que esa orixe habería que buscala nos antigos moradores do Mosteiro Cisterciense de Oia.

En calquera caso, traemos aquí estes apuntes para que, entre todos, poidamos apreciar, protexer e conservar o patrimonio que temos na nosa comarca, un patrimonio que nos gustaría podese ser reivindicado e posto en valor, non só polos naturalistas de ANABAM, senón pola poboación en xeral.

Artigo orixinal: http://www.anabam.org/FENTOS%20ARBOREOS.html

Autor: Agustín Ferreira Lorenzo

Data: 30 de xaneiro de 2013